Ereşkigal Sümerce bir addır, anlam olarak "büyük yerin hanımı" demek. Büyük yer, yani kur ya da irkalla, ölülerin diyarıdır. Mezopotamyalı için bu yer bir cehennem değildi, ceza yeri değildi. Sadece ölülerin oturduğu, ışığın seyreltildiği, tozun ve sessizliğin hüküm sürdüğü bir başka diyardı. Ereşkigal orada hüküm sürerdi, yedi Anunna yargıcıyla birlikte.

Bazı anlatılarda o, Inanna'nın büyük kız kardeşidir, gök tanrısı An'ın kızı. Bazı eski Sümer şiirlerinde, Ereşkigal'in başlangıçta gökte olduğu, sonra ejder Kur tarafından zorla yeraltına çekildiği söylenir. Yani onun krallığı bir seçim değil, bir kayıptır.

Bu küçük detay onun karakterini değiştirir. Ereşkigal aşağıyı isteyerek almadı, aşağıda bulundu kendini ve orayı evi yaptı.

Yeraltının yedi kapısı vardır ve her kapıyı bir savaşçı tanrı korur. İçeride Galla denilen elçi-yargıçlar, Anunna yargıçları, ve veziri Namtar ("kader" anlamında) ona hizmet eder. Tahtı kara taştan yapılmıştır, dedi eski metinler; ama onu kötülük taşıyan bir kraliçe olarak değil, yası taşıyan bir hanım olarak okumak Mezopotamyalı için doğru olandır.

Onun mitlerinin en bilineni Inanna'nın inişinde geçer. Ama hikaye Ereşkigal tarafından bambaşka okunmalı. Anlatıyı kız kardeşin tarafından değil onun tahtından bak.

Inanna kapıya geldiğinde Ereşkigal şaşırır, sinirlenir. Çünkü hiç kimse, hiçbir tanrı, hatta hiçbir kız kardeş, ölülerin diyarına bedenle giremez. Bu bir hakaret gibidir, ölümün ağırlığını yok saymak gibidir. Yedi kapı kuralı sıradan bir adet değildir, bir saygı eşiğidir. Her kapıda bir şey bırakmak, ölüm karşısında insanın çıplaklığını kabul etmektir.

Inanna her şeyini bırakıp tahtın önüne çıktığında, Ereşkigal ona ölümün bakışıyla bakar. Bu bakışta öfke vardır, ama altında başka bir şey de okunur. Bazı yorumcular bunu yas olarak okur. Ereşkigal kız kardeşini aşağıda görmek istememiştir. Onu duvara çakar.

Şimdi Akkadca İştar'ın İnişi versiyonu daha ayrıntılı bir sahne ekler. Inanna aşağıdayken yukarıda dünyada bütün üreme durur, hayvanlar çiftleşmez, insanlar birleşmez, bitkiler tohum vermez. Yani Inanna'nın yokluğu bir doğa yasını başlatır. Tanrılar müdahale eder. Enki kurtarıcıları yollar.

" Onu yatıştırmak için her iniltisine eşlik ederler. Ereşkigal o anda dünyaya yeni biri getirir gibi, kız kardeşini geri vermeye razı olur. Burada miti dikkatlice okumak gerekiyor.

Ereşkigal canavar değildir. O yas içinde olan bir hanımdır, ve onun yasını paylaşan bir varlık geldiğinde, açılır.

Ereşkigal'in başka bir miti vardır, "Nergal ve Ereşkigal" diye bilinen Akkadca şiirde geçer. Tanrılar bir kez yukarıda büyük bir şölen düzenler, ve bir elçi göndererek Ereşkigal'in bir temsilcisini de davet ederler, çünkü o aşağıdadır, gelemez. O da veziri Namtar'ı yukarı yollar.

Bütün tanrılar ayağa kalkar ona saygı gösterir, ama Nergal adında bir savaş tanrısı oturmaya devam eder, ayağa kalkmaz.

Ereşkigal duyar, öfkelenir, Nergal'i aşağıya çağırır. Hesap soracaktır. Nergal Ea'nın öğüdüyle aşağı iner.

Yedi kapıdan geçer, tahtın önüne varır. Ama olan beklenmedik olur. Ereşkigal onu görür ve hesap sorma yerine ona tutulur.

Yedi gün yedi gece beraber kalırlar. Sonra Nergal yukarıya kaçmak ister. " Ea'nın aracılığıyla Nergal aşağıya geri döner ve Ereşkigal'in eşi olur, yeraltının ortak hükümdarı.

Bu hikaye onu farklı gösterir. Ereşkigal sadece kabul eden, yas tutan bir kraliçe değildir; aynı zamanda derin bir tutkunun, bir aşkın, bir bağlanmanın da sahibidir. Tapınakları çoktu ama en bilineni Kutha'daydı, kuzey Babil'de.

Akkad döneminde bu kent yeraltının kapı şehri sayılırdı, ve oradaki tapınak Emeslam Ereşkigal ile eşi Nergal'e adanmıştı. Sembol renkleri mor ve karaydı; lapis lazuli ve sedef ona uygundu. Yedi kapı motifi ise tüm yeraltı imgeleminin kalbinde kaldı.

Ereşkigal bugüne ne söyler? Modern okur onu çoğu zaman "korkunç kraliçe" sanır, ama mit onu hep yas içinde tarif eder. Onun krallığı bir ceza alanı değildir, bir kabul alanıdır.

İçimizdeki Ereşkigal, yası taşıyan kısmımızdır. Bir kayıp, bir bitiş, bir hayal kırıklığı, hatta bir uzun yorgunluk geldiğinde, içimizde bir taht kara taşa döner. Orada kimse bizi göremez gibi gelir.

Modern hayat bu inişi sevmiyor. Bizden hep yukarıda kalmamızı, hep neşeli, üretken, parlak görünmemizi bekliyor. Oysa Ereşkigal'in dersi şu: yasın da bir hanımı var, ve o orada beklemekten yorulmuyor.

Yasın inkar edilmesi onun yumuşamasını engeller.

Mitin en güzel anı kurtarıcıların onun sancılarına eşlik etmesidir. Ereşkigal ne zaman açıldı? Yargılandığında değil, susturulduğunda değil, ona "neden böylesin" diye sorulduğunda değil.

Onun iniltisini iniltisiyle tekrarlayan biri geldiğinde açıldı. Modern psikolojiye yakın bir şey söylüyor mit: yasın iyileşmesi, paylaşılan iniltidedir. Astrolojide bu enerji Plüton'un derin alanına dokunur, ama Plüton kadar dönüştürmeyi değil, dönüşmeden önce gerekli olan o uzun bekleyişi temsil eder.

Ereşkigal korkutmaz. Sadece içeri alır, ve içeride sabırla bekler.