Eski İskandinav panteonu tek bir tanrı ailesinden oluşmuyordu. İki aile vardı: Aesir ve Vanir. Snorri'nin Gylfaginning ve Skáldskaparmál'da, ayrıca Şiirsel Edda'nın Völuspá'sında anlattığına göre bu iki aile bir savaş yaşadı, sonra barıştı.

Barışın imzası rehineydi. Vanir'ler kendi tanrılarını, deniz tanrısı Njörðr'ü ve onun ikizlerini, Freyr ile Freyja'yı, Aesir'lere gönderdi.

Freyja böylece iki dünyaya birden ait oldu. Vanir kanı taşırdı, yani bereketin, denizin, eski toprağın tanrılarından geliyordu. Ama Asgard'da, Aesir'lerin yanında yaşadı.

" Freyja adı zaten ortak Cermen kökünden gelir, basitçe "Hanım, Leydi" anlamına gelir. Yüzyıllar sonra Hıristiyan misyonerler ondan kurtulmaya çalıştığında, halk dilinde bu unvan yaşamaya devam etti, Almanca Frau, İngilizce eski Frowe.

Snorri ondan söz ederken hep bir not düşer: "Freyja en saygın tanrıçadır" der Gylfaginning'de. Düğünlerde, doğumlarda, aşk meselelerinde ona dua edilirdi. Ama sadece bunlar değildi alanı.

Freyja'nın en ünlü mücevheri Brisingamen'di, dört cücenin döğdüğü altın bir kolye. Snorri ve daha geç dönem Sörla þáttr metni bu kolyenin nasıl elde edildiğini anlatır. Tanrıça onu ne pahasına olursa olsun istedi ve cücelerle anlaştı.

Mitin yargılayan bir tonu yoktur burada. Freyja gerçek istediğine ulaşmak için her bedeli ödemeye razıdır, çünkü kendi arzusuna sahip çıkmak utanılacak bir şey değildir onun dünyasında.

İki kediyle çekilen bir arabayla göklerde dolaşırdı. Snorri Skáldskaparmál'da bu detayı verir. Şahin tüyünden bir cübbesi vardı; takanı şahine çeviren bu cübbeyi Loki bir keresinde ödünç almıştı. Tanrıçanın salonunun adı Sessrúmnir'di, yani "Geniş oturak."

" Yani Valhalla, sandığımız gibi savaşta ölenlerin tek adresi değildir. Yarısı Odin'in salonuna gider, yarısı Freyja'nın Sessrúmnir'ine. Aşk tanrıçası olarak hatırlanan figür aynı zamanda savaşan ölülerin sahibesidir.

Bu bizi rahatsız ediyorsa, sorun mitten değil bizim aşkı ve savaşı birbirinden kopuk sanmamızdan kaynaklanıyor.

Freyja aynı zamanda seiðr denilen büyünün ustasıydı. Snorri Ynglinga saga'da, Heimskringla'nın ilk bölümünde, seiðr'i Aesir'lere onun öğrettiğini söyler. Bu büyü kehanetle, kaderle, ruhların yönlendirilmesiyle ilgiliydi ve geleneksel olarak kadınların alanı sayılırdı.

Odin bile bu büyüyü ondan öğrendi, ama erkek bir tanrının seiðr yapması bir tabu sınırındaydı; Lokasenna'da Loki bu yüzden Odin'le alay eder. Freyja böylece kadınların eski bilgisine, yani şamanik dişil hattına bağlanır.

Freyja'nın tapımına dair somut kanıtlar yer adlarında saklıdır. İskandinavya'da onun adını taşıyan onlarca köy, çiftlik, koru bulunur, özellikle güney İsveç'te yoğunlaşır. Yer adları araştırmacıları için bu, tapımının yaygın olduğunu kanıtlar. Snorri onu çağırırken kullanılan unvanları da sıralar: Hörn, Mardöll, Gefn, Sýr, hepsi farklı yüzlerini anar.

Sembolleri zarif ama keskindir. Kedi yumuşaklığın değil, kendi başına gezen vahşi dişiliğin hayvanıdır. Altın hem onun servetidir hem de Snorri'ye göre gözyaşları altına dönüşürdü; çünkü Freyja, kocası Óðr ortadan kaybolunca onu dünya boyunca aradı ve dökülen her damla altındandı.

Hyndluljóð adlı şiirde tanrıçanın bu yası anılır. Mit aşk tanrıçasını sadece sevgili olarak değil, aynı zamanda kayıp ve arayış içindeki bir kadın olarak da gösterir.

İskandinav haftası onun adını taşır. Eski İngilizce Frigedæg, eski İskandinav Frjádagr, modern İngilizce Friday. Bilim insanları bu adın Frigg'den mi Freyja'dan mı geldiği konusunda tartışır; iki tanrıçanın bazı bölgelerde birbirine karıştırıldığı kesindir.

Türkçedeki "Cuma" kelimesi başka bir kökten gelse de, batı dillerinde haftanın son günü öncesi Freyja'ya selam vermeye devam eder. Hıristiyanlaşma sürecinde rahipler onu cadı olarak gösterip itibarsızlaştırmaya çalıştı. Başarılı olamadılar.

Halk onu unutmadı.

Freyja bugün bize ne söyler? Astrolojide doğrudan Venüs'e karşılık gelir, ama onun Venüs'ü tek katmanlı değildir. Boğa'nın somut bedensel hazzı kadar Akrep'in yoğun, hayat-ölüm karışımı çekimi de onun alanıdır. Aşk tanrıçası, ama aynı zamanda ölülerin yarısını alan, büyü yapan, savaşan bir figür.

İçimizdeki Freyja, kendi arzusunu sahiplenebilen kısımdır. Neyi istediğini bilen, bunu söylemekten utanmayan, bedelini ödemeye razı olan ses. Onun Brisingamen hikayesi modern bir gözle ahlaki sayılabilir, ama mitin ahlakı bizimki değil. Mit der ki: arzunun bedelini ödeyen, arzunun sahibidir.

Aynı zamanda ona bir uyarı eşlik eder. Freyja'nın yası gerçektir. Óðr'ü kaybedince dünyayı dolaştı, altın gözyaşları döktü.

Kendi arzusuna sahip çıkmak, kayıptan kaçınmak demek değildir. Tam tersine, gerçekten arzulayan kişi gerçekten yas tutmayı da öğrenir. Modern okumada Freyja, kadınlığa ya da daha geniş anlamda dişil enerjiye ait eski bir bütünlüğü hatırlatır: aşk, savaş, bilgi, yas, hepsi aynı bedende durabilir.

Bunlardan birini seçip ötekilerini kesmek zorunda değiliz. Mit zaten kesmiyor.