Şiva'nın ilk hali Şiva değildir. Rig Veda'da onu Rudra adıyla buluruz, "kükreyen" anlamına gelen bir isim. Veda ilahileri bu tanrıyı dağlarda dolaşan, oklarıyla hem hastalık gönderebilen hem onu geri alabilen, fırtınanın içinde gizli bir güç olarak anar. Rudra korkulan ama aynı zamanda yalvarılan bir tanrıdır; çünkü yıkımı durdurabilen, aynı eldir.

Yajur Veda'nın kalbinde Şri Rudram diye bilinen uzun bir ilahi vardır. Orada Rudra'ya yüz farklı yüzünden seslenilir: avcı, çoban, hırsızların efendisi, dağların sahibi, yolların ve geçitlerin koruyucusu. İlahinin sonunda bir cümle vardır ve bu cümle Hint mistik geleneğinin tüm seyrini değiştirir: "Şivaya ca", yani "Ve sana, Şiva olana".

Burada "şiva" sıfat olarak geçer ve "iyi olan, hayırlı olan" demektir. Yıllar içinde bu sıfat tanrının kendi adı olacaktır.

Upanişadlar Rudra'yı bir adım daha içeri çeker. Svetasvatara Upanişad'da Rudra artık kişisel bir tanrı değil, Brahman'ın kendisidir: kozmosun en derin gerçeği, görünenin ardındaki o tek varlık. Puranaların yüzyıllarında Şiva, Brahma ve Vişnu ile birlikte üçlü mertebenin en derin köşesinde durur.

Brahma yaratır, Vişnu sürdürür, Şiva ise dağıtıp yeniden başlatır. Bu üçüncü hareket sandığımız gibi bir son değildir, bir nefes verme anıdır.

Şiva'nın en derin mitlerinden biri eşi Sati ile başlar. Şiva Purana'nın anlattığına göre Sati, kral Dakşa'nın kızıydı ve babasının itirazına rağmen Şiva ile evlenmişti. Dakşa, damadını hep küçümsedi; çıplak ayaklı, küllere bulanmış, ormanda yaşayan bu dindarı kraliyetine yakıştıramıyordu.

Büyük bir kurban töreni düzenlediğinde tüm tanrıları çağırdı, ama Şiva ile Sati'yi dışarıda bıraktı.

Sati yine de törene gitti. Babasının damadına karşı sürdürdüğü hakaretleri duyunca bir karar verdi. Yoga ateşini içinde tutuşturdu ve o ateşte kendi bedenini bıraktı.

Şiva'nın öğrendiği an, mitin en sarsıcı sahnelerinden biridir. Tanrı, eşinin yanmış bedenini omzuna alır ve evrenin üstünde, yası bir yıkım dansına dönüşene kadar dolaşır. Sonunda Vişnu araya girer ve Sati'nin bedeni parça parça yere düşer.

Düştüğü her yer kutsal bir merkez, bir Şakti Pitha olur. Kalighat, Kamakhya, daha pek çok tapınak bugün bu mitin coğrafyasını taşır.

Bir başka mit, kozmik bir hizmetin hikayesidir. Bhagavata Purana ve Mahabharata'da geçen Süt Denizinin Çalkalanması, yani Samudra Manthana sahnesinde tanrılar ve asuralar ölümsüzlük iksiri için okyanusu birlikte çalkalar. Önce iksir değil, halahala adında öyle bir zehir çıkar ki kokusu bile kozmosu yakacaktır.

Hiçbir tanrı ona dokunmaya cesaret edemez. Şiva o zehri eline alır ve içer. Eşi Parvati boğazını tutar ki zehir aşağı inmesin.

Zehir Şiva'nın boğazında kalır ve onu maviye boyar. Bu yüzden ona Nilakantha denir, "mavi boğazlı". Mit şu derin şeyi söyler: dönüşümün tanrısı, kozmosun yutamadığını boğazında tutabilen tanrıdır.

Şiva'nın sembolleri onun doğasını fısıldar. Lingam, en yanlış anlaşılan ve aslında en zarif olanıdır. Skanda Purana ve Linga Purana'da anlatıldığı gibi Brahma ile Vişnu, hangisinin daha büyük olduğunu tartışırken aralarında uçsuz bucaksız bir ışık sütunu yükselir.

Brahma yukarıya, Vişnu aşağıya doğru yola çıkar; ikisi de sütunun ucunu bulamaz. Sütun, Şiva'nın biçimsiz, başlangıçsız, sonsuz oluşunun bir işaretidir. Lingam o sütunun simgesidir, kaba bir bedensel imge değil.

Nataraja figürü, dans eden Şiva'dır. Bir ayağı cehalet cücesini ezerek yere basar, öteki yukarı kalkmıştır. Bir elinde davul vardır, ki zamanın ve yaratılışın ritmidir; bir elinde ateş, ki dönüşümün gücüdür. Üçüncü el korkma der, dördüncü el aşağıdaki kalkık ayağı işaret eder, yani kurtuluşun yönünü. Tüm kozmik döngü o tek figürde toplanır.

Tapımının kalbi Varanasi'dir, eski adıyla Kaşi. Ganj'ın kıyısında uzanan bu kent, Hindistan'ın yedi kutsal kentinden en saygınıdır ve Şiva'nın "asla terk etmediği" yer olarak bilinir. Manikarnika Ghat'ta yakılan cenazeler, ölümün bir son değil bir geçit olduğunu hatırlatır.

Kashi Vishwanath Tapınağı ile Tamil ülkesinde Chidambaram, Kuzey'de Kedarnath, Batı'da Somnath, on iki Jyotirlinga tapınağı boyunca Şiva farklı yüzleriyle anılır. Şravan ayı (yaklaşık temmuz-ağustos) onun ayıdır; Mahaşivaratri ise tanrının uyanık tutulduğu o uzun gece.

Şiva bugüne ne söyler? Astrolojide doğrudan bir gezegen karşılığı yok, ama enerjisi Satürn'ün derinliği, Plüton'un dönüştürücülüğü ve Ay'ın içsel sularıyla aynı dilden konuşur.

İçimizdeki Şiva, eskiyi bırakabilen ve yeniyi bırakmadan başlatamayacağımızı bilen sestir. Hayatta hepimiz bir noktada bir biçimin sonuna geliriz: bir ilişki, bir kariyer, bir kimlik, bir hikaye. Şiva enerjisi o eşikte devreye girer.

O yıkmak için yıkmaz, yeni bir nefes alabilesin diye yer açar. Çıplak ayaklı, küllere bulanmış oturuşu bir vazgeçiş değildir; sahip olduğu hiçbir şeyin onu tanımlamadığını bilen bir varlığın huzurudur.

Yoga geleneğinde Şiva ilk yogi, Adi Yogi olarak hatırlanır. Saatlerce hareketsiz oturabilen, ama içeride her şeyi gören. Modern hayatın sürekli üreten, sürekli hareket eden ritmi içinde Şiva bize tuhaf bir şey teklif eder: bazen en güçlü hareket, durabilmektir.

Bir nefesi sonuna kadar alıp sonuna kadar vermek. Kül ve mavi boğazla anlatılan tanrı, dönüşümün hareket etmeden de mümkün olduğunu söyler.