Thoth'un Mısırca adı Djehuty idi, Yunanlılar onu Thoth olarak yazdı. En sık ibis kuşu başlı bir adam olarak tasvir edildi; bazen de papio maymunu olarak. Bu iki hayvan rastgele seçilmiş değildi.

İbis, Nil kıyılarında yürüyerek balıkları ve böcekleri tek tek inceleyen, gagasını ölçülü bir hareketle suya batırıp çıkaran bir kuştur, sanki yazan biri gibi. Maymun ise tan vakti güneşin doğuşunu seslerle karşılayan bir hayvandır; antik Mısırlı bunu zamanın bir ilanı olarak okudu.

Thoth ay tanrısıydı. Bu önemlidir, çünkü güneş Mısır'da en yüksek otorite olarak Ra'ya aitti. Ama ay başka bir bilgeliği temsil ediyordu.

Ay her gece şeklini değiştirir, dolar boşalır, kaybolur ve geri döner, ve yine de hep aynı aydır. Ay zamanı ölçer. Ay döngüyü temsil eder.

Thoth bu döngünün, ölçünün ve takvimin tanrısıydı. Mısır'ın ay takvimini, sonra da yıllık 365 günlük takvimini düzenleyenin o olduğu söylenirdi.

Piramit Metinleri'nin pek çok bölümünde Thoth, Ra'nın yanında durur ve tanrıların kararlarını yazıya geçirir. Tabut Metinleri'nde Osiris'in mahkemesinde tanıklık eder. Ölüler Kitabı'nın 125. bölümünde, kalbin tartılması sahnesinde Thoth bir köşede durur, terazinin sonucunu papirüse not eder. O olmadan hiçbir karar resmi sayılmaz.

Mısırlı için yazı tanrının armağanıydı, ve veren Thoth'tu. Hieroglif kelimesi Yunancadır ve "kutsal oyma" anlamına gelir; Mısırlılar yazılarını "tanrı sözcükleri" olarak adlandırırdı. Tabut Metinleri'nde Thoth'un yazıyı bizzat icat ettiği, sonra Osiris'in ondan rica ederek bu sanatı insanlığa öğretmesini istediği anlatılır.

Diodorus Siculus, MÖ 1. yüzyılda yazdığı tarihte, Thoth'u (Yunanca Hermes olarak) Mısır'ın tüm bilimlerinin kurucusu olarak anlatır. Ona göre Thoth, alfabeyi, gramerleri, astronomiyi, müziği, aritmetiği, geometriyi insanlara öğretmiştir.

Plato'nun Phaidros diyaloğunda Sokrates, Theuth (Thoth) adlı bir Mısır tanrısının yazıyı icat edip krala sunduğu, kralın da yazının insan belleğini zayıflatacağından kaygılandığı bir efsane anlatır. Bu, Batı'da yazı üzerine yapılmış en erken eleştirel düşünmedir; ve onun da kaynağı Thoth'tur.

Helenistik dönemde Thoth, Yunan Hermes ile birleştirildi. İkisinin ortak özellikleri zaten örtüşüyordu: ikisi de tanrılar arasında haberci, ikisi de eşiklerde duran, ikisi de bilgi ve sözle ilişkili. Bu birleşmeden Hermes Trismegistos, yani "üç kere büyük Hermes" doğdu.

MS 2 ve 3. yüzyıllarda İskenderiye'de Corpus Hermeticum adıyla bilinen bir metin koleksiyonu yazıldı; bunlar Hermes Trismegistos'a atfedildi ve simyanın, astrolojinin, gnostik felsefenin temel metinleri haline geldi. Rönesans'ta Marsilio Ficino bu metinleri Latinceye çevirdiğinde Batı ezoterizminin yönü değişti.

Yani Mısır'ın ibis başlı kâtibinin gölgesi, iki bin yıl sonra Floransa'ya kadar uzandı.

Thoth'un baş kült merkezi, Yukarı Mısır ile Aşağı Mısır'ın kavşağındaki Khmun kentiydi; Yunanlılar buraya Hermopolis adını verdi. Burada Thoth'un başkanlığını ettiği Ogdoad, yani Sekiz İlkel Tanrı'dan oluşan bir kozmogoni anlatılırdı. Mısırlı için yaratım birçok yerden anlatılabilirdi; Heliopolis'te Atum'un, Memphis'te Ptah'ın, Khmun'da ise Ogdoad'ın kozmogonisi vardı.

Bir başka önemli ilişki Thoth ile Maat arasındaydı. Maat, hakikat, denge, kozmik düzenin tanrıçasıydı; bazı mitlerde Thoth'un eşi sayılır. Bu çift son derece anlamlıdır.

Bir yanda hakikatin kendisi (Maat), öte yanda hakikati yazıya geçiren, ölçen, kayda alan kâtip (Thoth). İkisi olmadan kozmosun düzeni eksiktir, çünkü düzen sadece var olmaz, aynı zamanda tanıklığı yapılır, yazıya geçirilir.

Dendera Tapınağı'nın yazıtlarında Thoth, hekimlikle de ilişkilendirilir. Ay'ın derecelerini ve gezegenlerin döngülerini hesaplayan o olduğu için, hastalıkların seyrini de okuyabilirdi. Mısırlı hekimler hastalarına dua ederken sık sık onun adını anardı. Astrolojinin kökeni Mısır'a uzanır ve o köken Thoth'un alanıdır.

Thoth bugün bize ne söyler? Astrolojide Merkür gezegeninin tüm Mısır karşılığıdır; iletişimin, dilin, ölçünün, küçük ama keskin zekanın enerjisi.

İçimizdeki Thoth, deneyimi bilgiye dönüştürebilen sestir. Bir günü yaşamak başkadır, o günü yazıya geçirip ne olduğunu görmek başkadır. Thoth bize "yaşadıkların gerçek olur, eğer onları kayda alırsan" der. Bir günlük tutmak, bir karar verdikten sonra notunu düşmek, bir tartışmayı bittikten sonra cümle cümle yeniden incelemek, bunların hepsi Thoth ritüelidir.

Onun bilgeliği soğuk değildir. Eşi Maat, hakikatti; yani Thoth'un ölçtüğü şey ölü bir veri değil, kozmosun nefes alan dengesidir. İçimizdeki Thoth de bir hesapçı değil, bir tanıktır.

Tanık olmak, yargılamak değildir. Tanık olmak, olanı görmek ve bunu unutmamak demektir. Plato'nun korktuğu gibi yazı belleği zayıflatmaz; iyi yazı, hatırlamaya yardım eder.

Thoth'un armağanı, deneyimi rüzgârın götürmesine izin vermemektir.